Kolekcja Muzeum Manggha

Kolekcja Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, pozornie niewielka, (widziana rzecz jasna z perspektywy dużych muzeów) powstała i systematycznie się rozwija dzięki osobistemu zaangażowaniu i determinacji fundatorów Muzeum Manggha – Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz-Wajdy. Kolekcja ilustruje także fenomen Muzeum Manggha, nowej i dynamicznej instytucji muzealnej XXI wieku, kreującej przestrzeń dialogu międzykulturowego, otwarcia i eksperymentu.

Podstawą kolekcji są prace zgromadzone przez Fundację Kyoto – Kraków Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz-Wajdy podczas jej działalności, a przekazane Muzeum w 2006 i 2007 roku. Fundacja, założona w celu zebrania funduszy na budowę Centrum Manggha, od 1994 roku otrzymywała dzieła

sztuki, zarówno od artystów, jak i organizacji, z którymi współ-pracowała podczas tworzenia wystaw i wydarzeń kulturalnych. W 2007 roku decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Centrum Manggha otrzymało status muzeum. Nowa instytucja przejęła funkcje dawnej, jednakże gromadzenie dzieł sztuki i rzemiosła artystycznego – wschodniego i zachodniego – stało się jednym z jej najważniejszych statutowych zadań.

Ten konsekwentnie budowany zbiór tworzy przede wszystkim sztuka współczesna – japońska, koreańska i polska: obrazy, grafiki, rzeźby, instalacje, fotografie, rysunki i akwarele, plakaty, książki artystyczne, oraz rzemiosło artystyczne – ceramika, katagami (szablony farbiarskie), kimona, maski i kostiumy teatru nō. Systematycznie uzupełniają go dary artystów, kolekcjonerów i przyjaciół Muzeum Manggha, a także zakupy. Znacząca

ich część była prezentowana na wystawach w Muzeum Manggha i publikowana w towarzyszących im katalogach. Pozostałe – a jest ich większość – to nieznany szerszej publiczności intrygujący wizualny znak przenikania się Wschodu z Zachodem. Manggha jest jedynym w Polsce muzeum kolekcjonującym malarstwo inspirowane sztuką japońską, czego przykładem są dzieła polskiego japonizmu.

Sztukę współczesną reprezentuje przede wszystkim bogaty zbiór grafiki – artystycznej i użytkowej. Bez wątpienia do najcenniejszych należą prace wybitnego japońskiego artysty Toshihira Hamana, laureata Międzynarodowego Triennale Grafiki, oraz polskiego grafika Ryszarda Otręby; interesujący jest także dar Stowarzyszenia Międzynarodowego Triennale Grafiki w Krakowie, w którym dominują dzieła młodych, debiutujących twórców japońskich. Ważnym punktem kolekcji są współczesne plakaty: polskie do filmów japońskich (między innymi autorstwa Wojciecha Fangora, Jana Lenicy czy Waldemara Świerzego) oraz japońskie tak znanych projektantów jak Kenya Hara i Kōichi Satō. Do tradycji japońskich książek ilustrowanych (ehon) nawiązują książki artystyczne Aliny Kalczyńskiej-Scheiwiller, a ze współczesną mangą prowadzi

inspirującą grę komiks Jakuba Woynarowskiego dedykowany Feliksowi Jasieńskiemu.

Malarstwo XX i XXI wieku zbiorach Muzeum jest obecne pod różnymi postaciami: wschodniej w formie kaligrafii i zwoju oraz zachodniej jako oleje na płótnie.

Muzeum Manggha od początku swojego istnienia wystawia i gromadzi fotografie. W kolekcji znajdują się dwa unikatowe zbiory fotografii dokumentalno-reportażowej z podróży do Japonii w 1934 roku: polskiego Żyda Ze’eva Aleksandrowicza oraz niemieckiego historyka sztuki i etnografa Franza Stoedtnera. Współczesną fotografię reprezentują między innymi „kroniki miejskie” – portrety z Asakusy Hiroo Kikaia oraz eksperymentalne obrazy natury Tomka Niewiadomskiego.

W kolekcji Muzeum znajduje się wiele dzieł wykorzystują-cych rozmaite media – fotografie, tradycyjne malarstwo, grafikę i rzeźbę, świadomie zacierających granice między gatunkami: obiekty Aliski Lahusen, instalacja Aiko Miyawaki, „fotografie” Thomasa Maya.

Tożsamość i oryginalność kolekcji Muzeum Manggha budują obrazy, szkicowniki, rysunki, gwasze i akwarele Andrzeja Wajdy, tworzone przez artystę podczas kolejnych etapów jego życia: z okresu studiów w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, z czasów przyjaźni z Andrzejem Wróblewskim i działalności Grupy Samokształceniowej, z łódzkiej „Filmówki”, szkice do filmów i spektakli, portrety znajomych, rysunki z podróży do Japonii. Jak pisał Wajda:

Nie jest to interpretacja, lecz chęć uchwycenia tego, co widziałem, w przekonaniu, że taka notatka pozostaje na zawsze w pamięci rysującego i powraca na każde żądanie.

Dawna sztuka japońska w Muzeum Manggha to niewielki, lecz interesujący zbiór, między innymi drzeworyty z XIX i XX wieku czy książki ilustrowane Hokusaia i Utamara.

Odrębny zespół eksponatów pokazujących kulturę Japonii stanowią przedmioty związane z teatrem: maski teatru autorstwa Sōeia Ōgury, kimono czy lalka z teatru bunraku.

Współczesne rzemiosło artystyczne bywa tworzone w Japonii zgodnie z wielowiekową tradycją, na przykład ceramika hakuji Manjiego Inouego czy katagami(szablony frabiarskie) – z rejonów Ise, stąd ich nazwa: Ise-katagami, ofiarowane przez ich twórcę Ishimiego Ōsugiego. Wraz z nimi trafiły do Muzeum Manggha rozmaite tekstylia, w tym kimona i pasy obi.

Część kolekcji rzemiosła artystycznego wiąże się ściśle z działalnością Muzeum i funkcjonującą przy nim filią Chadō Urasenke.

Nie należy zapominać, iż częścią zbiorów Muzeum Manggha jest sztuka Dalekiego Wschodu – depozyt Muzeum Narodowego w Krakowie. Tworzy ją kolekcja Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego oraz mniejsze zbiory Edwarda Goldsteina, Leona Kostki i dawnego Muzeum Przemysłowego w Krakowie. To właśnie dla tej niezwykłej kolekcji, największej w Polsce i jednej z największych w Europie Środkowo-Wschodniej, Andrzej Wajda i Krystyna Zachwatowicz-Wajda wybudowali Muzeum.

Tak więc kolekcję Muzeum Manggha współtworzą dwa wzajemnie dopełniające się zbiory: ten zamknięty i historyczny oraz współczesny, otwarty, zaskakujący, nieoczywisty, zmienny, który znakomicie ilustruje buddyjską sentencję: Senri no michi mo ippo kara – „Nawet najdalsza podróż zaczyna się od pierwszego kroku”. Kolekcja Muzeum Manggha od A do Z jest niczym innym jak początkiem tej podróży.

Anna Król